Derleyen: Naci Kaptan    

 Kazazedelere Yardımlar

Kazazedelerin ailelerine yapılan yardımlar Bahriye Bakanlığı tarafından kazadan kurtulanların yiyecek, giyecek ve tedavi masraflarının karşılanması ve artanının da kazazedeler arasında eşit olarak dağıtılması maksadıyla Japonya’ya ilk olarak 2.500 altın gönderilmiştir. Fakat Japonlar olayın başından beri gösterdikleri hüsniyet ve insaniyeti bir kez daha tekrar etmişler ve yaptıkları masrafların karşılığını nazik bir şekilde reddederek, gönderilen paranın tümünü kazazedeler arasında taksim etmeye karar vermişlerdir.

Bu para, Hyogo Valisi Hayaşi tarafından, kazazedeleri İstanbul’a getiren Japon kruvazörlerinin hareketinden bir gün evvel, kazazedeler arasında dağıtılmış, ayrıca da Japon hükûmeti hesabına her birine birer takım yeni elbise de hediye edilmiştir...

Bahriye Bakanlığı Mensuplarının Yardımları

Ertuğrul Faciası’nın İstanbul’da duyulmasının üzerinden bir hafta kadar sonra, Osmanlı hükûmeti padişahın da iradesine uygun olarak, kazanın oluş şekli ve şehit ailelerine yapılacak yardımlar konularını içeren bir “evrakı havadis” yayımlamıştır.

Bu evrakı havadisle, diğer ülkelerde de örnekleri olduğuna işaret edilerek, Osmanlı Bahriyesi’ne mensup subaylar arasından, “Muaveneti Nakdiye” adı altında nakit yardımı toplanması için bir komisyon kurulması hakkındaki emrin Mabeyin Başkâtipliği’nden Bahriye Bakanlığı’na gönderildiği bildiriliyordu.

27 Eylül 1890 tarihli özel bir tezkereyle de; komisyonun görevlerinin ne olduğu ve nasıl yardım toplanacağına dair bir talimat da, Bahriye Bakanı Müşir Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa tarafından bütün bakanlık bağlılarına yayımlanıyordu. 2 Ekim 1890 tarihli Ceride-i Bahriye dergisinde yayımlanan ve beş maddeden oluşan bu talimata göre:

“1. İşbu komisyon mülazımı sani ile erkân ve ümerayı bahriyeden tayin buyrulan üyelerden ibaret olarak haftada iki gün, salı ve cumartesi günleri Bahriye Dairesi’nde toplanacak, yazı işleri için bir de kâtip hazır bulunacaktır.

2. Erkân, ümera ve subaylar ile bunlarla eşit seviyede bulunan memurlar ve Bahri ye mensuplarından bir defaya mahsus olmak üzere, maaşlarının % 15’i oranında bir ‘ianei nakdiye’ kesintisi mecburi olup, yüzbaşı ve daha aşağı rütbelerde bulunan subayların, yardım için katkıda bulunmaları kendi arzularına bağlı olacaktır. Zorunlu olarak yardım yapacaklar arasından, belirtilen miktarın üzerinde yardım yapmayı arzu edenler veya Bahriye mensubu olmayanlar arasından yardıma katılmak isteyenler olursa, isimleri ve yaptıkları yardımlar ayrı bir evrakı havadisle ilan edilecektir.

3. Toplanan yardım paraları, fırkateynde şehit olanların ikametgâhlarının bulunduğu yerlerden bildirilecek mazbataya göre, ailesi ve efradının sayısı oranında dağıtılacaktır.

4. Şehit olanlardan aileleri İstanbul’da bulunanlara yardım, komisyon aracılığıyla bizzat kendilerine yapılacak ve karşılığında makbuz senedi alınacaktır. Taşrada bulunanların ise, köy ve haneleri tetkik edildikten sonra saptanan yardım miktarları, mensup oldukları vilayette vilayet merkezi, şehir ve kasabalarda ise idare meclisleri tarafından kendilerine teslim edilecek, alınacak makbuz senedi komisyona gönderilecektir.

5. Dördüncü maddede beyan olunan makbuz senetleri, komisyonca tertip edilecek ve Bahriye Matbaası’nda tab ettirilerek, mühürlenecek ve de iade olunmak üzere yardım parası ile birlikte mahallerine gönderilecektir.”

Bu komisyonca toplanan yardımların miktarını gösterir defterler Ceride-i Bahriye dergisinde neşrolunmuştur. Bu arada Bahriye Bakanlığı’ndan, birlik komutanlarına, komodorluklara, münferit sefaini şahane süvarileri ile liman reisliklerine gönderilen bir yazıyla, neşredilen talimatın ikinci maddesi gereğince icraata başlanacağı bildirilerek, yapılacak yardımların evrakı havadislerle ilan yoluna gidileceği bildiriliyordu.

Devletin Yardımları

Muaveneti Nakdiye Komisyonu vasıtasıyla toplanan ianeler dışında olarak, şehit ailelerinin zor duruma düşmemeleri için onlara maaş bağlanması yoluna da gidilmiştir. Bu amaçla Bahriye Bakanlığı’ndan Umumî Asker Tekaüd Sandığı Nezareti’ne gönderilen tezkerede; “Ertuğrul mürettebatından vefat eden ümera, zabitan ve efradın ailelerine verilmesi gereken maaşın iki kat olarak bağlanması, bölük emirine kadar subay ailelerine yüzer kuruş maaş tahsisi istenmekle beraber, şehit olanların varislerinin kimler olduğu hakkında mahallerinden gelecek cevaba göre icap edenlere maaş bağlanması gerektiği bildirilmiştir.”

Bu duruma göre hareket edilerek çeşitli şehir ve şehremanetlerinden; vefat edenlerin eşleri, anneleri, çocukları olup olmadıklarının tahkik edilmesi ve neticenin bir mazbatayla Bahriye Dairesi’ne bildirilmesi istenmiştir.

Bunlardan ayrı olarak da Bahriye Bakanlığı, Japon hükûmetine, kazazedelerin kurtarılmasında, ilk yardım ve tedavilerinin yapılmasında fedakârlıkları görülen Japonlara verilmek üzere 5.500 Japon yeniyle yine Ertuğrul’la ilgili olarak hizmeti geçen Japon devlet adamlarına, derecelerine göre dağıtılmak üzere nişanlar gönderilmiştir.

Tercüman-ı Hakikat Gazetesinin Kampanyası

Tercüman-ı Hakikat gazetesi tarafından açılan yardım kampanyası Osmanlı hükûmetinin yaptığı yardımların paralelinde olarak, İstanbul’da yayımlanan ve Ertuğrul’un battığını ilk kez Bahriye bakanı da dahil kamuoyuna duyuran Tercüman-ı Hakikat gazetesi tarafından da şehit ailelerine ve yetimlerine yardım toplanmaya başlanmıştı. Bahriye İane Komisyonu’nun topladığı parayla birlikte, kısa bir süre içinde toplanan paranın miktarı 5.000 lirayı bulmuştu. Hükûmet de bütçeden bir o kadar ilave ederek toplam yardım miktarını 10.000 liraya çıkardı. Bu miktar da, şehit ailelerine, dul ve yetimlerine dağıtılmıştır.

Cici Şimpo Gazetesinin Kampanyası

Ertuğrul Faciası’nın hemen sonrasında Tokyo’da yayımlanan, o yılların en tanınmış ve tirajı yüksek gazetelerinden birisi olan Cici Şimpo gazetesi şehit ailelerine yardım için bütün Japonya’da geniş bir kampanya açmıştır. 30 Eylül 1890 tarihine kadar süren bu kampanyada toplanan paraları da, kazazedeleri İstanbul’a getiren Japon kruvazörleriyle anılan gazetenin yazarlarından Bay Şataro Noda’yla ülkemize göndererek intikal ettirmiştir.

Bunun dışında Tokyo’da yardımsever işadamlarından ve zenginlerden toplanan yardım paraları da; Türk-Japon Ticaret Cemiyeti Müdürlüğü’nü de yapacak olan Bay Taraciro Yamada tarafından, 1891 yılı Nisan ayında İstanbul’u ziyaret ederek, intikal ettirilmiştir.

Kaynakça: http://www.ertugrul.jp/node
Derleyen ve düzenleyen: Naci Kaptan

Naci Kaptan'a teşekkürlerimizle

Denizce

28.12.2007