Kemal Baral   

Genel Bilgiler ve Kuzey Kıyıları

Bodrum yarımadası ile Datça yarımadası arasında yer alan ve doğuya doğru Kos adasından itibaren yaklaşık 47 mil boyunca uzanan Gökova Körfezi, gerçekten çok güzel koyları ve doğal güzellikleri içinde barındıran, yatçıların gözdesi olmuş, dünyaca ünlü bir yerdir.

Körfezin güneyini teşkil eden Datça yarımadasının kuzey sahilleri, Gölyeri mevkiine kadar rüzgar altı dümdüz bir sahil olarak uzanır, bu kıyı şeridinde sadece Körmen limanı ve Mersincik koyu söz edilmeye değer yerlerdir. Buna mukabil Gölyeri mevkiinden sonra doğuya doğru birbirinden güzel koylar dantel gibi işlenmiş sahiller ve adacıklar körfezin sonuna kadar devam eder.

Körfezin kuzey sahilleri ise Bodrumdan doğuya doğru Çökertme’ye kadar, güzel koylar ve adacıklarla bezeli bir sahildir fakat, buradan itibaren kuzey sahili genel olarak düz ve özelliği olmayan bir kıyı halinde uzanır, Akbük koyu ve Akyaka bu kıyıdaki dikkate değer yerlerdir. Körfezin sonu alçak ve düz bir ova olan Gökova’da sığlık, bataklık ve rüzgaraltı bir sahil ile biter.

Körfezde hakim rüzgarlar yaz aylarında batı ve kuzey batıdan esen meltemdir, özellikle öğle saatlerine doğru başlar ve akşama kadar kuvvetini arttırarak devam eder, genellikle güneşin batışı ile beraber duraklar. Ekim ayından itibaren ise, güney yönlü kuvvetli rüzgarlar hakim duruma gelir. Ayrıca, körfezin sonuna doğru 10 millik bir bölümde yaz ortasında poyrazdan esen rüzgarları müteakip, rüzgar körfez kuzeyindeki yüksek tepelerden aşağı büyük bir kuvvetle iner; bu ani boralara yörede “Kıran” denilir, ortalığı allak bullak eder.

Bu bölümde Bodrumdan başlayarak kuzey sahili takip ederek körfez sonuna kadar yer alan önemli koy ve adalar hakkında bilgiler yer almaktadır. Bilahare güney sahiline doğru devam edecek şekilde körfez içinde koylar ve adalar hakkında bilgiler sonraki bölümde yer alacaktır.

Kara Ada

Bodrum ilçe ve limanının karşısında yer alan yüksek rakımlı, üzeri ağaçlarla kaplı büyücek bir adadır, Kuzeyinde Bodrum’a bakan tarafında doğal liman ve koy yoktur, kuzey rüzgarlarına açıktır, sadece içinde sıcak su ve şifalı olarak bilinen çamur bulunan bir mağaranın bulunduğu yerde küçük bir motel ve lokanta vardır bunların önünde bir T iskele ile biraz daha batısında kısa bir rıhtım bulunmaktadır, günlük gezi motorları uğrar.

Adanın güney kıyılarında ise melteme ve kuzey rüzgarlarına kapalı fakat, güney rüzgarlarına tamamen açık Poyraz Limanı ve bunun biraz daha doğusunda önünde küçük bir adacık bulunan Adalı Koy, dibi kum ve suyu güzel olan demir yerleridir; kısa süreli molalar için kullanılabilirler.

Pabuç Koyu

Ucunda doğuya doğru kanca şeklinde bir çıkıntısı olan Pabuç burnunun doğusundaki (N 36,59,00 – E 27,34,00) koyda burnun kıvrım yaptığı yerin kuzeyinde kalan küçük girintide demirlenebilir. Ortalama derinlik 10 m kadardır dip kumdur, sahile koltuk alınırsa rahat edilir.

Koyun kuzey sonundaki plaj yamaçlarda yapılmış olan otel tarafından şamandıralarla kapatılmış durumdadır.

Kargıcık Bükü

Pabuç burnu ve koyunun hemen kuzey doğusundaki Koca Burun’un arkasında batıya doğru geniş bir girinti yapan geniş Kargıcık bükü yer alır. Bükün batıdaki sonunda Sea Garden tatil köyü bulunmaktadır. Dip erişteliktir demir tutturmak kolay olmayabilir. Tepelerin arasından koy içine meltem kuvvetlenerek iner, deniz kaldırmaz ancak demirde rahat vermez. Koyun kuzey kıyısı nispeten daha sığ ve korunaklıdır. Tatil köyünün atık su borusunu işaretleyen şamandıralardan uzak durulmalıdır burada su kirlidir. Güneyden havalarda içeriye solugan girer keşişlemede ise durulmaz.

Orak ve Kıstak Adaları

Pabuç ve Kargıcık büklerinin güney doğusunda yer alan üç adanın en büyüğü Orak adasıdır, adanın çevresi oldukça kayalık ve dikenli çalılarla dolu olduğu için adada dolaşmak rağbet görmez; ayrıca son yıllarda türeyen çok büyük fareleri ile kötü bir ün kazanmıştır. Bu olumsuzluklara karşın, denizi güzeldir. Orak adasında teknelerin sığınacağı iki koy vardır, bunlardan adanın doğusunda yer alan Doğu Koyu melteme kapalı geniş ve dibi kumluktur, batı kıyısı boyunda 10m civarında demirlenebilir, bu koyun ortalarında sudan bir metre kadar çıkan kayalar vardır etrafında kayalar su seviyesinde yayılır, uzak geçilmelidir.

Adanın kuzeyinde de yer alan Kuzey koyu ise güney yönlü havalarda korunaklı olmakla beraber meltemde özellikle karayele kaçarsa çok solugan alır, sonundaki plajın önü sığdır, ortalarda demirlenebilir. Orak adasının güney doğusunda kayalık burun üzerinde bir fener bulunmaktadır (Fl 10s 17m 7M)

Biraz daha batıda kalan daha küçük ada Kıstak adasıdır, özel mülktür ve üzerinde bir villa vardır; sahibinin ölümü üzerine varisleri tarafından satılığa çıkarılmıştır, tabelası halen görülür.

Kıstak adasının yarım mil kuzeyinde Kargıcık bükü ağzına yakın minik bir adacık daha bulunmaktadır.

Alakışla Bükü

Orak adasından 2,5 mil doğuya doğru gidildiğinde önünde küçük Yıldız adasının (veya Pırasa adası) olduğu Karaburun ve bunun arkasında da kuzeye doğru uzanan büyük Alakışla Bükü yer alır. Karaburun’dan adaya doğru 200 m kadar mesafede üzerinde 50 cm su olan tehlikeli bir kaya döküntüsü vardır. Üstünde genellikle kırmızı yuvarlak bir şamandıra bulunur fakat, her ihtimale karşı dikkatli olunmalıdır; bu kayalık ile burun arası ve ada arası derin sudur güvenlik açısından ada tarafından geçmek tavsiye edilir. Koyun batı sahilinde demirlemeye müsait dört girinti vardır, bunlardan hemen burnu döner dönmez arkasında kalan yere “Adalı yalı“ derler ortasında 2 m yükseklikte bir kaya vardır, melteme kapalı ve suyu temiz bir demir yeridir, ağaçlık olan plaja koltuk verilince rahat yatılır.

Kuzeye çıkıldıkça sahili çakıllık iki koy daha görülür, bunlar da demirlenebilecek yerlerdir. Asıl Alakışla Yalısı denilen koy en kuzeyde kalanıdır, kıyısı kumluk plaj ve dip kumdur; sahilde bir harebe göze çarpar.

Çökertme Koyu

Diğer ismi Fesleğen Bükü olan geniş koy Kepçe burnu ve Karaburun arasında yer alır. (N 37,00 – E 27,47,50) Koy kuzeye doğru uzanıp batı ve kuzeye doğru iki girinti yapar, en muhafazalı kısmı batıdaki girintidir, dip kumluktur, ortalama derinlik 10 kadardır; kuzeydeki girinti daha sığdır, her ikisine de civardaki lokantalar tonozlar yerleştirmiştir, bunlara bağlanılabilir veya demir atılıp sahilden koltuk alınabilir. Lokantalardan kayıkla gelip servis yaparlar, akşamları çöpleri toplarlar. Geniş koyun doğu tarafı meltemin soluganını alır, kumsal olan bu sahilde üç tane lokanta ve önlerinde T iskeleler mevcuttur; alışveriş imkanı, su ve elektrik temini, yakıt tedariki mümkündür. Burası da SİT alanı olduğu için şimdilik yapılaşmadan uzak kalabilmiştir. Kayaönü köyü 3 km içeridedir, yol asfalt olup Bodruma ulaşır. Bu koy Gökovaya gelen ve giden yatların uğrak ve ikmal noktası haline gelmiştir. Kepçe burnunun önünde 30-40 m kadar açığa yayılmış kayalara dikkat edilmelidir.

Yeri gelmişken belirtelim, meşhur Bitez Yalısı adlı Bodrum türküsünde adı geçen Çökertme burası değildir, adı geçen yer Yalıkavak’ın batısındaki sahildir, eskiden o bölgeye de Çökertme denilirmiş.

Çökertme koyundan itibaren Akbük’e kadar bu yakada sığınılacak liman yoktur, üstünde fener bulunan (Fl3s,6m 8M) Ören burnu ve onun biraz daha batısında kalan Kerme burnunun önleri sığdır fazla yaklaşılmamalıdır. Ören burnundan sonra sahil kuzeye doğru devam eder geniş bir koy oluşturur, burası her rüzgara açık bir yerdir barınılmaz, hem kara tarafından kuzey rüzgarları yarlardan aşağı şiddetli iner, hem de meltem deniz kaldırır. Zaten derinlikte demirlemeye uygun değildir ortalama 20 m civarındadır. Bu bölgede çirkin ve olmaması gereken bir yapı olan Gökova santralının uzun bacası hep göze batar.

Akbük Limanı

Üzeri ormanlık bir yarımada halinde keşişleme istikametinde uzanan Akbük burnunun ardında doğu tarafında geniş bir koy bulunmaktadır ve buraya Akbük limanı denilmektedir.

Koyun güney kıyılarında çoğunun içi sığ irili ufaklı koylar vardır, demirlemeye müsait değildirler fakat, yüzmek ve botla gezmek için güzel yerlerdir. Koyun nihayeti geniş çakıllık bir plajdır ve güney ucunda iki lokantanın T iskeleleri bulunmaktadır. Önlerinde 4 m kadar su vardır. Ayrıca bu iskelelerin de güneyinde plajın sonunda sahil doğuya doğru dönerek bir koltuk oluşturur burada 6 m derilikte kum zeminde çok rahat demirlenebilir.

Akbük limanı kuzey rüzgarlarına ve lodosa kapalıdır fakat, keşişlemeye açıktır. Diğer taraftan, bu koy Kıran rüzgarının etkisi altındaki bölgenin tam ortasına düşer, Kıran poyrazdan esen mutedil rüzgardan sonra beklenmelidir, nemsiz hava, berrak gökyüzü ve net görüş mesafesi ile hızla hareket eden kümülüs bulutları bunun habercisidir. Yakalanırsanız çok zorlanırsınız, kıran ortalığı ismi gibi kırana veren bir rüzgardır. Belirttiğimiz alametler gündüz esen mutedil poyrazdan sonra görülürse, bu koyda hemen tam kuzeyinde bulunan eski yağhane binasının önüne gidip orada 5 m civarında bol zincirle kaloma vererek demirleyin. Güneyde kalan iskelelerin önünde ve altında Kıran esnasında durulamaz.

Koyun sahili güzeldir, zeytin ve çam ağaçları arasında bir patika vardır yürüyüş yolu olarak cazip gelebilir, ovada iki noktadan çıkarak sazlık ve kamışlık genişçe bir alan kaplayan su çakıllık plajdan denize dökülür. SİT alanı olduğu için yapılaşma ile bozulmamıştır. Basit bir bakkal dükkanından başka alışveriş imkanı yoktur. Sivrisinek çoktur önlem almazsanız gece perişan ederler, arı da boldur. Karayolu bağlantısı olmakla beraber bozuktur.

Akbük’ten Akyaka’ya kadar 10 millik sahil boyunca sığınılacak, barınılacak hiçbir koy yoktur; bu bölgede Turnalı köyünden başka yerleşim de yoktur.

Akyaka

Tipik Muğla mimarisinin örnekleri tahta oymalı saçaklı ve balkonlu olan evleri burada görebilirsiniz, kıvrılarak çıkan yokuş bir yolla Sakar geçidine ulaşan ana yola bağlantısı olan Akyakanın sahilinde bir mendirek vardır; güneye doğru uzanan mendireğin içi buraya akan azmak nedeniyle devamlı olarak dolmakta ve sığlaşmaktadır. Bildiğim kadarı ile dört sene kadar önce içi taranmıştı fakat şu anda ne durumda bilemiyorum, derinlik durumunu öğrenmeden içeri girmemelidir. Normal şartlarda mendireğin içindeki rıhtım boyunda 2 m kadar su olması gerekir, sahile doğru ise kum bankı başlar. Sığlık tarafına demir bırakıp mendirek rıhtımına kıçtan veya baştankara olunur. Yaz aylarında gezi motorları nedeniyle yer bulunamayabilir.

Gökova körfezinin sonunda Akyaka mendireğinin kuzeydoğu tarafında ufak bir koy içerilere doğru girinti yapar burada Gökova iskelesi vardır önünde derinlik 4 m kadardır, vaktiyle buradan gemilere boksit madeni yüklenirmiş, rıhtımların önünde 15 m kadar derinlik vardır; meltemden, güney havalardan ve kıran rüzgarından etkilenir solugan da alır yani uzun süreli durulacak bir yer değildir.

Gökova körfezinin asıl güzel bölgesi güney kıyılarında yer alır, buradaki koy ve adaları bundan sonraki bölümde anlatacağız.

Kemal Baral'a teşekkürlerimizle

Denizce

09.08.2007