Anı Köşesi   

 El Elden Üstündür

Efendim, acem şahlarından birisi müthiş satranç hastasıymış; ülkesinde onu hiç yenen olmamış. Sürekli kazana kazana sıkılmaya başlayınca bir satranç turnuvası düzenlemeye karar vermiş ve bunu ülkesine ilan etmiş. Ancak şahın bir şartı varmış: Kendisini yenemeyen ölümle cezalandırılacak, yenen ise ne isterse onunla ödüllendirilecekmiş.

Şahın satrançtaki ustalığını bilen acem halkı, ölüm cezasından korktukları için turnuvaya katılmaya cesaret edememiş ancak, bir süre sonra bir çoban saraya başvurarak turnuvaya katılmak istediğini söylemiş. Başka da başvuran olmadığından, şah ve çoban yarışmacı olmuşlar.

Önce çobanı küçümseyen şah, bir süre sonra çobanın yaptığı hamleler karşısında terlemeye başlamış. Daha sonra da kaçınılmaz son gelmiş ve çoban yaptığı hamlelerle şahı mat etmiş. Bu yüzden de satrançta "çoban matı" olarak bilinen, o tarihten günümüze kadar gelmiş olan bir mat tabiri varmış.

Şah çobana ödül olarak ne istediğini sormuş. Çoban da şaha "satranç tahtasının önce bir karesine 10 buğday tanesi konmasını, daha sonra her kareye geçişte buğday tanelerinin miktarının 1000 katı arttırılmasını, en son kare sayısına gelindiğinde çıkacak sayı kadar kendisine buğday verilmesini" talep etmiş.

"Bu kadar uğraşmaya ne gerek var? Al şuradan 10 çuval buğday, bu iş bitsin" diyen şaha çoban; "Olmaz şahım, sizin sözünüz vardı; kime yenilirseniz, yenenin istediği şeyi ödül olarak verecektiniz. Ben en son karede çıkacak sayı kadar buğday istiyorum" demiş.

Eh, söz bu ya, ağızdan bir kere çıkar. Birinci kareye 10 buğday, ikinci kareye 10.000 buğday, üçüncü kareye 1.000.000 buğday... derken şah bir de bakmışki bu kadar buğday tanesini bir araya getirmek gerçekten çok zor, belki de imkansız. Derken şehirdeki buğday taneleri satrancın karelerini doldurmaya yetmeyince şah ülkesindeki bütün buğdayları toplatmış, gene de satrancın kareleri dolmamış.

Rakibini çoban olduğu için küçümseyen şah, sert kayaya çarptığını anlamış, anlamış ama bu arada insanların zekalarının meslekleriyle ilgisi olmadığını da anlamış; utancından kızarmış, bozarmış. Çobana ömrünün sonuna yetecek kadar altın ve mal vererek konuyu kapatmış. Çoban da tarihin yapraklarına "çoban matı" tabirini altın harflerle yazdırmış.

Kısadan hisse : "El elden üstündür."

Pınar Şen'e teşekkürlerimizle

Denizce

10.02.2007