Turgay Tuna                                                                                     ayda bir...

 Orta Çağın Kapısını Aralayan Hakan Fatih Sultan Mehmet    

Fatih Sultan Mehmet'i betimleyen bir illüstrasyon

Baharın en renkli, en bereketli dönemidir Mayıs ayı..

Renklidir, bereketlidir, çünkü yeşilin en güzel renklere büründüğü, yaprakların en yoğun klorofil zenginliğini yaşadığı, erikten kiraza meyve tabaklarındaki çeşitliliğin en çok artış gösterdiği, kuşlardan böceklere birçok canlının çiftleşip çoğaldığı dönemdir bu ay.  

Ayrıca, Emirgân korusunda toprağa gömülü soğanlardan renk renk çiçeklerin fışkırdığı, dünya emekçilerinin bayramlarını kutladığı (maalesef bizimkiler hariç), on iki yüzyıla yakın bir zaman Akdeniz çanağını egemenliği altına almış, koskoca Bizans İmparatorluğu’nun yıkılıp tarihten silindiği, ardından da büyüyüp gelişerek üç anakara üzerinde imparatorluk kuracak Osmanlı Devleti’nin başkenti Şehr-i İslamboli’nin kurulup, belediyecilikten kadılığa yepyeni düzenlemelerin yapılandırılmaya  başlandığı aydır Mayıs ayı.

Fatih Sultan Mehmet'in tuğrası

Türkler için İstanbul, Fatih Sultan Mehmet Han’la bütünleşip özdeşleşir. Çünkü, İstanbul’u Bizans’tan alıp Türklerin egemenliğine geçiren hakan odur. İstanbul’u fethetmekle kalmamış, dünya tarihinde yeni bir çağın kapılarını aralamıştır.. Ama, hepsinden de önemlisi, egemenliği altındaki topraklarda  yaşayan ve zengin bir mozaik oluşturan değişik dil, din ve ırklardan insanların bir arada dostluk, beraberlik içinde yaşamalarını sağlamış ve inandığı bu çok renkli ulusçuluk içinde  Osmanlı Hanedanlığı’nı dev bir imparatorluğa dönüştürmüş ilerici bir aydındır o.

Bilim, ilim ve tarihe büyük önem veren Fatih, ya da öteki adıyla II. Mehmet, küçük yaşlardan itibaren döneminin pek değerli, seçkin hocalarından aldığı eğitimle aydın bir devlet adamı olarak kendini geliştirmiş, bunun yanı sıra, gerek babası II. Murat Han’dan ve gerekse döneminin ünlü paşalarından görüp aldığı askeri eğitimle dört dörtlük bir strateji uzmanı olup çıkmıştır. Yüzyıllardan beri, Araplardan Avarlar’a Bizans’ı fethetmeye kalkışmış, ancak büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kalmış ordulara karşılık; yaptığı planlar, döktürmüş olduğu tarihin ilk büyük dev topları ve Pera sırtlarından Haliç’e indirdiği gemileriyle henüz 21 yaşında iken Bizans surlarını delip geçen Fatih Sultan Mehmet, tüm Akdeniz çanağında yüzyıllardan beri hüküm sürmüş olan koskoca bir Bizans İmparatorluğu’nu tarihe gömmüştür.

Fetih öncesi Yeşilköy açıklarında yapılan deniz savaşını
Zeytinburnu kıyılarından izleyen Fatih

Osmanlı tarihine, bunun paralelinde de Osmanlı padişahlarının biyografilerine baktığımızda, Fatih Sultan  Mehmet,  yalnızca fetih gerçekleştiren bir imparator değil, ama, reformlar yapan, tabular yıkan, ileriyi gören, ilke ve disiplininden ödün vermeyen bir devlet adamı olarak çıkar karşımıza. Öncelikle de mükemmel konuştuğu Türkçesi’nin yanında Yunanca, Arapça, Farsça, Sırpça dillerini pek iyi bilen; çocukluğunda zevkle okuyup gizemli heyecanına kapıldığı Homeros’un İlyada ve Odiseus’undan yola çıkarak, arkeolojik kazı gerçekleştiren ilk Türk Devlet adamı  olma ayrıcalığına sahip bir insandır. Evet, pek çoğumuzun bilmediği gibi, Kral Priamos’un Truvası’nın araştırılmasında öncülük yapan ilk insan Fatih’tir. Her ne kadar arzu etmişse de gönderdiği alimler, hocalar Homeros’un İlyada’sında sözü edilen Truva’yı bulamamışlardır ama, Çanakkale bölgesinin biraz daha aşağısında kalan bir başka  Truva’yı, Mysia  Truva’sını gün ışığına çıkartmışlardır.

Patrikhane’nin Bizans‘tan günümüze, Türk topraklarında varlığını  sürdürmesindeki en büyük etken de yine Fatih Sultan Mehmet’tir. İstanbul’un fethinden sonra, yeni patriğin seçilmesinde bizzat kendisi aracı olmuş, yine o günlerden günümüze dek Fener’de devam ede gelen, Ortodoks cemaatinin en köklü okullarından “Kırmızı Mektep” adıyla anılan  Akademia’nın  açılması için de ferman çıkartmıştır.

Gentilli Bellini tarafından yapılan Fatih Sultan Mehmet tablosu

Bütün bu hoşgörü deryasının ötesinde Fatih, bağnazlığın üzerinde tokmak gibi patlayan aydın bir devlet  adamıdır. Haram sayıldığından, onun dönemine dek, minyatür dışında bire bir resim yaptırmak hiçbir padişaha nasip olmamış, ama kendisi bu katı tabuyu yıkarak, İtalya’dan çağırttığı, döneminin ünlü ressamlarından Gentilli Bellini karşısında bizzat poz vererek, portresini yaptıran ilk padişah olma  ünvanını kazanmıştır. Ne yazık ki, kendisinden sonra gelen kimi padişahlar bu konuyu yeniden tabulaştırmış ve Fatih’in yaptırmış olduğu portrelerini ortadan kaldırtmışlardır. Bellini’nin yaptığı ünlü tablolardan biri bugün maalesef İngiltere‘de Londra National Art Gallery’nin koleksiyonunda bulunmaktadır.

Büyük fethin ardından, Ayasofya’nın camiye dönüştürülmesini emrettiği zaman, kilise içinde yer alan birbirinden güzel mozaik kompozisyonlarını ortadan kaldırtmamış, tam tersine verdiği emirle duvarlardaki bu eşsiz sanat şaheserleri, üzerlerine çekilen badana ile kapatılıp yüzyıllardan beri en güzel şekilde korunma altına alınabilmişlerdir.

Fetih sırasında, Dolmabahçe sırtlarından Haliç'e indirilen büyük toplar

Fatih’in üstün nitelikleri arasında mimarlığı da ön planda gelir. Fetih öncesinde, 6 ay kadar kısa bir zamanda 7 bin işçi tarafından inşa edilen Rumeli  Hisarı’nın tasarımı kendisine  aittir. İmar işlerine büyük önem vermiş olan padişahın döneminde Topkapı Sarayı‘nın ilk köşkleriyle, Fatih semtinde yükselen ve yine kendi adını taşıyan cami ile külliyesi ve daha başka birçok eser inşa edilmiştir. Mimarlığı kadar mühendisliği ile de ün yapmış olan bu cihan padişahı, Macar asıllı mühendis Urban’a  tarihin  ilk büyük toplarını döktürmüş, bunun yanı sıra yine tarihteki ilk havan topları Fatih’in ordusunda kullanılmaya başlanmıştır. Ancak, mühendislikteki en büyük meziyetini, donanmaya ait gemilerin Dolmabahçe kıyılarından Pera sırtlarına çekilip taşınması ve  ardından da Haliç’e indirilmesiyle göstermiştir.

Fatih, devlet adamlığının ve askerliğinin disiplinli yaşantısının yanı sıra  dil, din, ırk ayrılığı gözetmeden halkına her zaman çok saygın davranmış, ama bilhassa ilim ve bilimle uğraşanlara itibar etmiş, bu nitelikleriyle de düşmanlarının bile hayranlığını kazanmıştır.

İstanbul'un Fethinin 500. yıldönümünde özel olarak çıkartılmış kartpostal

Fetih sırasında 58 yaşında olan Bizanslı tarihçi ve bilim adamı Geogios Trepezuntios  Fatih hakkında şunları kaleme almıştır:

 “ Sultan Mehmet, şüphesiz  Cyrus ‘tan, Büyük İskender’den ve Sezar’dan büyüktür. Hatta bir kelime  ile  söylemek istersek gelmiş geçmiş hükümdarların en büyüğüdür. Son bin yıl içinde Yunan âleminin tanıdığı en iyi Yunanca bilenlerden biri  odur.”

Gene bir başka Bizans tarihçisi Kritovulos’un da söyledikleri aynı görüşleri doğrular: “Sultan Mehmet en keskin zekâlı filozoflardan biridir.”

Latin tarihçisi, İtalyan Zorso Dolfini ise şunları yazar:

“ Sultan Mehmet’in, zekâsı daimi  çalışma halindedir. Çok cömerttir. Her işte atılgan, hatta cüretkârdır. Seçtiği hedeflere ulaşmak için çok inatçıdır. Kesin konuşur, kimseden çekinmez. Zevk ve sefadan uzaktır. Her gün bir müddet okur. Roma Tarihi, başka devletlerin tarihi, Herodot Tarihi, Papaların Tarihi okuduğu tarihler arasındadır.. Avrupa’daki bütün devletleri tanır. Büyük bir Avrupa haritasını yanından eksik etmez. Araştırmalar, incelemeler yapar.”

Young albümünde yer alan Fatih Sultan Mehmet tablosu

Eğer Fatih, günümüzde yaşayan bir lider olsaydı, onu ve adını zaman zaman mitinglerde, yürüyüşlerde, medyada idolleştiren kimi radikal gruplar için mutlak en büyük korkulu kabûs olur çıkardı. Çünkü o din, dil, ırk farkı gözetmeyen, yobazlığa karşı, aydın ve  ilerici bir devlet adamıydı.

Fatih Sultan Mehmet, bütün bu saydıklarımızın dışında bir şair ve edebiyat insanı olmakla beraber Divan yazan ilk Osmanlı padişahıdır. Avnî mahlasıyla yazmış olduğu  şiirler, gazeller günümüze  kadar gelmiştir.

Bu mayıs ayında Fatih Sultan Mehmet’i, arkasında tüm bir dünyaya bıraktığı değerli hizmet ve eserleri rahmet ve saygıyla anıyor ve yazımızı onun Galata kıyıları için kaleme almış olduğu bir dörtlükle  bitiriyoruz:

                          “ Bağlamaz Firdevse gönlünü Galata’yı gören

                               Servi anmaz anda ol serv-i dil-ârâyı  gören

                               Bir firengî şivelü İsaî gördüm anda-kim

                               Lebleri dirilmişi  der  idi İsaî gören…” 

Turgay Tuna'ya teşekkürlerimizle

Denizce

30.05.2008