ayda bir...                                                                     Turgay Tuna

Hemşerimiz ù NOEL BABA ù   

 Yazı ve Fotoğraflar: Turgay  Tuna    

Biz İstanbulluların daha bir başka yakınlığı vardır Noel Baba’ ya. Muhakkak ki, bunun nedeni İstanbul’un Bizans dönemlerine dek uzanan geçmişindeki tarih zenginliği, eskiden beri süregelen Rum, Ermeni, Süryani, Levanten ve daha başka etnik toplumların meydana getirdiği kültürel, sosyal mozaik renkliliğidir.  Ayrıca, İstanbul’un üç yanı suyla çevrili bir deniz kenti olduğunu ve de yüzyıllar ötesinden günümüze Doğu’nun Avrupa’ya açılan en büyük kapısı işlevini gördüğünü göz ardı etmemek gerekir..    

Noel Baba, namı diğer Ayios Nikolaos, bu liman ve ticaret kenti insanlarının favori azizlerinden biri olup çıkmıştır. Eh ! ne de olsa, kaptanların, balıkçıların, forsaların koruyucu, yol gösterici azizidir o.. Bu denizci kentinde onun adına kiliseler inşa edilmiş, ikonalar yapılmıştır.. Bunun en güzel örnekleri kökleri Bizans’tan günümüze  gelen, Haliç’te Cibali semtinde, Karaköy’de, Samatya’da ve Büyük Adada’daki Ayios Nikolaos Kiliseleridir. Bir zamanlar; Bizanslı denizcilerin, balıkçıların ziyaret ettikleri bu kiliselerde yapılan ayinlerde, azizin ruhuna dualar okunur; ondan, fazla hırçınlaşmayan, balığı bereketi bol bir deniz dileğinde bulunulurmuş. Sözünü ettiğimiz kiliselerin narteks bölümü tavanlarında bilmem ne kadar zamandan beri asılı duran, denizcilerin sembolü gemi maketleri de bunun en güzel kanıtları.

Hemşerimiz, Noel Baba Antalya’nın Demre ilçesinden.. Aslında, günümüzden 1730 yıl kadar önce Demre yakınlarındaki Patara’da doğup büyümüş, buluğ çağına erdikten sonra da din adamlığına soyunup, bir zaman sonra Demre ya da antik dönemlerdeki adıyla Myra Piskoposluğu’na kadar yükselmiş.. Aslında zengin, hatırı sayılır bir ailenin çocuğu imiş; ama, çok merhametli, duyarlı, yardımsever bir insan olduğundan çevresindeki muhtaçlara yardım eder, onları giydirir, birbirlerini seven parasız gençleri evlendirir, çocukları da dağıttığı hediyelerle sevindirirmiş. Tarihçilerin yazmış olduğu gibi 350 Yılının 6 Ocak günü ölen Noel Baba’nın naaşını alıp Demre’de, sonradan kendi adını taşıyacak olan kilisenin bahçesindeki bir köşeye gömmüşler. Ancak, yüzyıllar sonra, İtalya’dan buralara gelen yarı korsan, yarı tüccar Bari’li denizciler, kilisedeki lahdi açıp içindeki azize ait kemiklerin büyük bir kısmını İtalya’ya götürmüşler.Geçen yüzyıllar içinde de, azize ait bazı küçük kemik parçaları Almanya, Fransa gibi kimi Avrupa ülkelerinin kiliselerine gönderilmiş.. Yüzyıllardan bu yana, dünya ülkelerinin büyük bir kesiminde Noel Baba’nın imgesel olarak her yılsonu insanlarla kucaklaşması, çam ağaçlarının süslenmesi, insanların birbirlerine, bilhassa büyüklerin küçüklere hediyeler vermesi bu güzel geleneğin ne kadar çok benimsenip sevildiğinin göstergesi.

Aslında, 24 aralıkta başlayıp ocak ayının ilk günlerine dek devam eden Noel, Hıristiyanlığın en büyük bayram ve yortularından bir tanesi. İsa Peygamber’in doğum yıldönümünü kapsayan bu dönemde, tatile çıkılması, evlerin, dükkânların, sokakların, çam ağaçlarının süslenmesi, 24 Aralık gecesi ziyafetlerle, ayinlerle, bu kutsal ve mutlu bayramın kutlanması yüzyıllardan beri süre gelen büyük, renkli bir gelenek. En çok da, oyuncak, çikolata ve şekerlemelerle sevindirilen çocukların bayramı.. Ancak, Noel’in ve de onun nesnel görüntüsü Noel Baba’nın göz kamaştıran, mutluluk içeren görüntüleri, yalnız Hıristiyanlarla kalmamış, Müslüman,  Musevi ya da başka dinlerden olan kimi insanların da beğeni ve ilgisini kazanmış. En önemlisi de, 1930‘lu yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nde başlayıp, ardından tüm dünyada önemli bir ekonomik potansiyel konuma dönüşen Noel Baba ticaretinin oluşmasına neden olmuş.

Nüfusunun çoğunluğu Müslüman bir ülke olan modern Türkiye’de, her geçen yıl İstanbul, İzmir, Ankara gibi büyük kentlerimizde, yıl sonlarında dükkânlarının vitrinlerinde, evlerinde çam ağacı kuranların; kapılarını, pencerelerini süsleyenlerin; yılın son gecesi yeni bir yıla girmenin mutluluğu içinde yapılan eğlence ve ziyafetlerin sayısında büyük bir artış olmuş, eğlence yerlerinden, mum satışına kadar bu kapsamdaki ticarette de büyük bir hareketlilik ve potansiyel ortaya çıkmış..Ne var ki, bütün bunların karşısında, “Müslümanlık elden gidiyor” nidalarıyla tepki gösteren dinci bir kesim de, eskisinden daha da çok kendini gösterir bir konuma gelmiştir. Kaldı ki, o radikal kesimin insanları, Mevlit kutlamalarında, kandil gecelerinde camilerde okunan güzel duaların ardından, hoş görü dini Müslümanlığın en güzel taraflarından birini yansıtan, adları zikredilen Musa, İsa Peygamberler ile Meryem Ana’nın da ruhlarına bu duaların hediye edilmelerini, ağızlarından dökülen “Amin” sesleriyle onaylamaktadırlar.. Çam ağacı dikmekle, Noel Baba biblosu almakla, yıl sonu gecesi eğlenmekle Müslümanlığın elden gittiğini savunan radikaller değil yalnız dünya barışının, yüce İslam dininin hoşgörüsüne de çomak sokup, ortalığı birbirine karıştırmaktadırlar. Kaldı ki, her yıl Aziz Nikolaos’un ölüm yıldönümü olarak kabûl edilen 6 Aralık gününde, Demre Belediyesi tarafından uluslararası düzeyde bir kutlama şenliği ve sempozyum yapılmakta, söz konusu Aziz’e ithaf edilmiş kilise ile Demre Cami’si karşı karşıya, günümüz dünyasındaki din savaşçılarına ibret muhteşem bir güzellik ve birliktelik sergilemektedir. Sırtında oyuncak torbası, çocukların sevgili Noel Baba’sı, Aziz Nikolaos’un heykeli de kilisenin önündeki parkın ortasında adeta Türkiye’den dünyaya anlamlı bir mesaj göndermektedir.        

Bütün bunların yanında, göz kamaştırıcı ışıklar saçan payetlerle süslü; kürklü, kapşonlu kırmızı elbise ve uzun botlar giydirilmiş ak sakallı Noel Baba’ya, beyaz karlar içinde arabasını çeken Rengeyiği ile Norveç, İsveç ya da Kanada gibi soğuk ülkelerin birinden geldiği görüntüsü verilmiş de olsa, asıl olan gerçek, portakal ve çam ağaçlarıyla çevrili Demre gibi sıcak bir Akdeniz kıyısında doğup yaşamış bu azizin, Rengeyiği yerine öteki birçok aziz gibi bir eşek üzerinde gidip gelmiş olduğudur.

Evet, kimi cadde ve sokakların ışıl ışıl yeni yıl süslemeleriyle, kimi mağaza ve alış veriş merkezlerinin çam ağaçları dekorlarıyla, kimi televizyon kanallarının da  allı pullu, dansözlü, şamatalı  eğlence programlarıyla yeni bir yıla girdik.. Hepimize, tüm dünya insanlarına kutlu, mutlu, sağlıklı olsun !..

Bu vesile ile, Anadolu’dan dünyaya armağan, Demre’li hemşerimiz Noel Baba’nın da ruhu şad olsun..

Turgay Tuna'ya teşekkürlerimizle

Denizce

30.01.2009